آموزش خبری

 

خبر چیست (۳) :

 چه طور یک خبر را بنویسیم :

 

فرآیند نوشتن

انتخاب سوژه

افکارتان را رها کنید و هر چه را به فکرتان می رسد روی کاغذ بیاورید.‏

یکی از بهترین کارها برای پیدا کردن یک سوژه خوب گپ زدن و گفت و گو با همکاران‌تان است. ممکن است ‏آنها اطلاعات ارزنده‌اي داشته باشند و بتوانید بر اساس آن یک خبر خوب تهیه کنید.‏

بخش هایی از یک کتاب:
چه طور یک خبر پیدا کنیم؟

بخش زیادی از اخبار روز خبرهایی است که از قبل ‏می‌دانستیم قرار است اتفاق بیفتند، مثل نشستی خبری در ‏دولت، دیدار مقامات خارجی، اطلاعیه‌های سالانه شرکت‌ها ‏و اعلام حکم دادگاه‌ها. این‌ها را می‌شود در تقویمی روزانه ‏نوشت و هر سرویسی باید یکی از این تقویم‌های روزانه ‏داشته باشد.‏

---

زاویه دید ‏

برای پوشش خبر می‌شود از زوایای بسیار گوناگونی وارد شد. نشریات برای انتخاب زاویه دید تمایلات ‏مخاطبان را در نظر می‌گیرند. به این ترتیب، چیزی که برای نشریه ای جالب است ممکن است برای نشریه‌ای ‏دیگر اصلاً اهمیت نداشته باشد.‏

در پوشش انتخابات، اگر برای نشریه زنان کار می‌کنید طبیعتا ‏باید روی آن دسته از اظهارنظرهای نامزدها متمرکز بشوید که درباره وضعیت زنان است. در یک نشریه ‏کارگری باید روی مسایل کارگرها متمرکز بشوید و اگر در روزنامه ای محلی کار می‌کنید می‌توانید ببینید ‏نامزدها برای شهر کوچک شما چه برنامه‌هایی دارند. همچنین در یک روزنامه همه خوان ممکن است به دنبال ‏زندگی پشت پرده نماینده‌ها باشید.‏

برای پوشش اخبار دنباله‌دار (مثل انتخابات یا درگیری ها، مثلا فعالیت‌های هسته‌ای ایران) همیشه به ‏دنبال تازه‌ترین تحولات باشید یا تلاش کنید ابعادی را پیدا کنید که دیگران هنوز به آن نپرداخته‌اند. در سقوط یک ‏هواپیما می‌توانید با نگاه های مختلف خبرهای مختلفی بنویسید. مثلا، خبری صرفا درباره
‏- علت سقوط چه بوده است؛‏
‏- دولت درباره علت سقوط اطلاعات متناقض می‌دهد؛
‏- هواپیمایی که سقوط کرده بالاترین آمار سقوط را در بین هواپیماها دارد؛
‏- تحریم باعث شده بخشی از ناوگان هوایی کشور بدون استفاده بماند...‏


نکته: لید را بر اساس زاویه‌ای که به خبر نگاه می‌کنید بنویسید. بقیه خبر هم باید حول همان محور باشد. ‏

اگر در نشستی خبری وزیر راه راجع به علت سقوط هواپیما گفته و همچنین قدری هم راجع به وضعیت ‏فرودگاه‌های کشور صحبت کرده تصمیم بگیرید قصد دارید درباره علت سقوط هواپیما بنویسید یا درباره وضعیت ‏فرودگاه‌ها.‏

آناتومی:
تمرین خبر درباره تعیین جنسیت جنین در هند

فرض کنید خبرنگار روزنامه محلی پیون تایمز، روزنامه‌ای محلی در ماهاراشتارا هستید. تلفن زنگ می زند و خانمی پشت خط می‌گوید مسوول امور هماهنگی ستاد مبارزه با تعیین جنسیت جنین است.

---

جمع آوری اطلاعات برای نوشتن یک خبر

اطلاعات جمع کنید تا ارزشش را داشته باشد خبرتان را بخوانند. تحقیق کنید، با آدم های مختلف صحبت کنید ‏‏(مصاحبه کنید)، منابع و مدارک جمع کنید.‏

سعي كنيد بفهميد موضوع چيست. مثلاً اگر كنفرانسي درباره ايدز برگزار شده است فقط ننويسيد، كنفرانس ايدز با ‏حضور كارشناسان برگزار شد. سعي كنيد بفهميد موضوع اصلي كه ذهن همه شركت كننده‌ها را پر كرده چيست. ‏مثلاً اين كه همه تلاش مي‌كنند تا در اين كنفرانس كاري بكنند تا صدا و سيما و روزنامه‌ها بي‌پرده درباره راه‌هاي ‏جلوگيري از گسترش ايدز صحبت بكنند.‏

يا اگر يك كنفرانس باستان‌شناسي با حضور باستان‌شناسان خارجي در ايران بر پا شده، به جاي اين كه فقط خبر ‏بدهيد چنين كنفرانسي برپا شده، بنويسيد كه باستان‌شناسان خارجي قرار است پس از سال‌ها دوباره به ايران بيايند و ‏دولت قول داده شرايط كار را براي آنها مهيا كند.‏

براي جمع آوري اطلاعات و پيدا كردن خبرها از تحريريه خارج بشويد و به حوزه‌های‌تان دایم سرك بكشيد. قصه ‏گوها (راوی‌ها) آنهایی هستند که توي كوچه و خیابان می‌گردند. آنهایی که فقط پشت میز تحريريه می‌نشینند ‏نمي‌توانند خبر خوب بنويسند و مهم‌تر از همه نمي‌توانند بفهمند ماجرا چيست.‏

توصیه رویترز: از آنهایی نشوید که فقط پشت میز می نشینند.‏

قبل از کنفرانس و بعد از آن حضور داشته باشید. بهترین خبرها اغلب «لبه» کنفرانس‌ها و نشست‌ها رخ می دهد؛ ‏يعني قبل و بعد از آن، جایی که آدم ها پشت میکروفون نیستند و راحت‌تر صحبت می کنند. کنفرانس‌ها همچنین ‏جای خیلی خوبی برای پیدا کردن منابع خبر (آدم‌ها) و ایجاد ارتباطات هستند.‏

باز هم یادتان باشد اولین نفر باشید که وارد نشست‌ها و کنفرانس‌ها می‌شوید و آخرین نفر هم باشید که محل را ترک ‏کنید. تا می توانید پرسه بزنید و بپلکید.‏

دنبال رنگ باشید. دنبال جزییاتی که به خواننده می گوید آنجا چطور بود. جزییاتی که باعث می شود خواننده به ‏خبرتان بچسبد و آن را رها نکند. اگر هواپیمایی سقوط کرده، از چیزهایی بگویید که این ور و آن ور پراکنده شده ‏و البته با ذکر جزئیات؛ یک صندلی نیمه سوخته، چمدان شکسته، عروسک له شده و ... ‏

دیوید فینکل از روزنامه واشنگتن پست می گوید، «به جای این که بنویسید بیمار شیزوفرنی صداهای عجیب و ‏غریب می شنید بنویسید آن صداها چه بود. مثلاً بنويسيد او می شنید: «برو همسرت را بکش.»»‏

نکته: مثل مورچه که دانه جمع می کند اطلاعات‌تان را جمع کنید خیلی وقت‌ها اگر همان لحظه مشاهدات را ‏ننویسید، دیگر در خبرتان از آن مشاهدات خبری نخواهد بود. با هر که صحبت می زنید، جزئیات قیافه‌اش و ‏لباسش را هم یادداشت کنید. اگر در دفتر کارش با او صحبت می کنید، توضیح دهید دفترش چطور جایی است. ‏مثلاً دو تا مجسمه افریقایی دارد یا همه مدارک تحصیلی اش را به دیوار زده و ...‏

فقط حواستان باشد جزئیاتی که در خبرتان می‌آورید باید به نحوی با آنچه می‌خواهید مرتبط باشد. اگر در سقوط یک ‏هواپیما عروسک له شده به بار ابعاد انسانی ماجرا می‌افزاید. اگر بنویسید یک شاهد عینی که کاپشن سبز پوشیده ‏بود گفت سه جسد را از داخل هواپیما بیرون کشیده، رنگ لباس او کمکی به توصیف بهتر ماجرا نمی‌کند. اما اگر ‏بنویسید یک شاهد عینی که روی دستانش خونین بود و صورتش خاک گرفته بود گفت سه جسد را از داخل هواپیم ‏بیرون کشیده به بار دراماتیک ماجرا افزوده‌اید.‏

ساختار خبرتان را طرح ریزی کنید

ساده تر است اول فکر کنید و بعد بنویسید.‏

بهتر است قبل از نوشتن قدری زمان بگذارید.‏

روی عناصری متمرکز بشوید که موضوع را جذاب و گیرا می کند. مثلاً این که چه رویدادی تازه رخ داده و ‏ارزش نوشتن دارد. ارزش‌های خبری را در فکرتان مرور کنید. چه چیزی غیر معمولی یا متفاوت است یا خلاصه ‏نوشتن درباره‌اش جذاب است. آیا خبر درباره یک درگیری است. یا از یک شخصیت برجسته صحبت در میان ‏است. آیا خبر راجع به دارویی برای درمان سرما خوردگی است که جدیداً کشف شده.‏

بعد درباره لید تصمیم بگیرید، و این که در متن خبر از کدام نقل قول ها و از کدام بخش از پیشینه‌ها و اطلاعات ‏پیرامونی که جمع آوری کرده اید استفاده کنید تا خبرتان «قابل فهم» شود.‏

زیر جملات کلیدی مصاحبه‌ها(‏golden quotes‏) خط بکشید.‏

فهرستی از چیزهایی که می خواهید در خبر بگنجانید تهیه کنید. مثلاً اگر خبر درباره زلزله است، تعداد کشته ‏شده‌ها، مفقود شده‌ها، مجروح‌ها، مقدار کمک‌ها، نوع کمک‌ها، وضعیت بهداشت، ...‏

نکته: از خودتان بپرسید: «خب، کی چی؟» «چه چیزی اینجا تازه رخ داده که می خواهم آن را گزارش کنم؟» این ‏خبر اصلاً درباره چی هست؟» خود را به جای خواننده بگذارید: «چرا دارم این خبر را می خوانم؟» «چرا باید این ‏خبر برای خواننده جذاب باشد؟» ‏

آناتومی:
خبر به روایت شهرزاد قصه گو

قصه و قصه گویی کسبی است که همیشه رونق داشته و این روزها که بیشتر از هر زمان دیگری دوست داریم درباره ‏دور و برمان بدانیم قصه گویی همچنان پررونق است. چه خوب اگر این قصه ها واقعی هم باشد ...

---

نوشتن

برای نوشتن خبر احتیاج به یک نخ دارید. مثل دانه های مروارید که می توانید با نخ آن ها را به هم وصل کنید و ‏گردن بند درست کنید.‏

دانه‌های مروارید می تواند، تکه‌های اطلاعات جدید، نقل قول ها، پیشینه و رنگ باشد و نخ می زاویه دیدتان. ‏

مثلاً دولت ازبکستان دارد آمار کشته شده های مربوط به سرکوب مسلمان ها را اشتباه اعلام می کند. در این خبر ‏اطلاعات جدید درباره تعداد کشته شده‌ها و اظهار نظرهای دولتی و سازمان های مستقل می‌تواند دانه‌های مروارید ‏باشد و این که دولت دارد آمار کشته‌ شده‌ها را اشتباه اعلام می‌کند همان نخ یا محوری که حول آن تکه‌های ‏اطلاعات را به هم می‌دوزید.‏

وقتی نخ را پیدا کنید، بقیه خبر خودش دوخته می شود.‏

نکته: پروسه نوشتن خبر پروسه خطی از نقطه الف به نقطه ب نیست. مثل هنرمندی که روی بوم سفید نقاشی ‏می‌کند خبرتان ر ابنویسید، اول طراحی، بعد رنگ اولیه، شاید تغییر دوباره برخی از نقش ها و سرانجام دستی به ‏سر و روی کار بکشید. فکر کنید، بنویسید، ویرایش کنید، دوباره فکر کنید، بنویسید، ...‏

خبر را با نوشتن کشف کنید.‏

‏ اجازه بدهید خبر از مغزتان تراوش کند، نه از روی یادداشت‌هایتان. یادداشت‌ها را کنار بگذارید. قدری فکر کنید ‏و شروع کنید به نوشتن.‏

به خودتان بگویید،«خبر در ذهن من است، نه در دفتر یادداشت من.»‏

از دفتر یادداشت تان استفاده کنید. اما بیشتر برای چک کردن. ‏

ساول پت، یکی از گزارشگرهای آسوشیتدپرس می گوید، «خوب نوشتن یعنی رها بودن، یعنی راحت بودن، فضا ‏داشتن.» او همچنین می گوید،«خوب نوشتن یعنی ارضا کردن این حس که آدم یک ماجرا را بتواند بیان کند.» ‏

دوباره نوشتن

دبیر شما با خبری که به دستش می دهید مهارت شما را تخمین می زند. پس، همیشه وقتی خبرتان را تحویل بدهید ‏که کارتان تمام شده باشد که ویرایش نهایی را انجام داده باشید.‏

وقتی خبرتان را نوشتید، اگر وقت دارید، چند دقیقه ای آن را رها کنید. بعد، دوباره آن را بخوانید. سعی کنید تا می ‏توانید جملات را ساده و شفاف کنید. سعی کنید به لحاظ دستور زبان و دیکته آن را ویرایش کنید. اسامی آدم ها و ‏مکان ها را چک کنید. سعی کنید تا می توانید خبرتان را روان کنید.‏

از خود بپرسید: آیا لید آن قدر جذاب هست که خواننده را درون مطلب بکشاند؟ ‏
خود را جای خواننده بگذارید. آیا سؤالی هست که به آن پاسخ نداده باشید؟ ‏

جرج اورول در کتاب سیاست و زبان انگلیسی می نویسد، «یک نویسنده دقیق و سخت گیر در هر جمله ای که می ‏نویسد لااقل از خودش چهار چیز را سؤال می کند، «قصد داشتم چه بگویم؟ چه کلماتی آن را بیان می کند؟ چه ‏تصویر یا اصطلاحی آن را شفاف تر و دقیق تر بیان خواهد کرد؟ آیا تصویری که داده ام آن قدر تازه و بکر هست ‏که تاثیرگذار باشد؟» به این سئوالات باید این دو سئوال را هم اضافه کرد، «یا می توانم آن را ساده تر بیان کنم؟ آیا ‏چیز زشتی نگفته‌ام؟» که این آخری احتمالا به ادب انگلیسی ها مربوط می شود.‏

نکته:
این خبر مال شما است!

هیچ وقت خبرتان را دست کس دیگری ندهید که آن را درست کند. هیچ کسی نباید بیشتر از خود شما برای کارتان وقت صرف کند و انرژی بگذارد و قرار باشد که حواسش از شما جمع تر باشد.

---

نظرات شما
فکر میکنم نوشتن اخرین مرحله تفکرنیست و همانطور که در بالا ذکر کردید،رفت و برگشتی است و در واقع فرایند جویدن و مزه مزه کردن افکار و اطلاعات بر روی کاغذ است تا دست آخر مطلبی آراسته و کامل به جا ماند.
2008-02-22 - سونیا نجم الدین
ضمن عرض سلام و با تشكر از زحمات شما تنها چيزي كه مي توانم در خصوص نوشتن بگم اينه كه هميشه دلم مي خواسته كه خوب دقيق واضح و درست بنويسم ولي چون هيچ وقت اصولي كار نكردم و هميشه از نوشتن وحشت داشتم چون فكر مي كردم نوشتن كار آدم هاي خاص است هيچوقت سعي نكردم چيزي بنويسم.
تالیف-- سعيده معتمدي فر   منبع http://www.jadidnews.com